Sanayi tesisleri, enerji sektörü, elektronik üretimi, kaynak işleri ve yanıcı maddelerin bulunduğu çalışma ortamlarında standart iş kıyafetleri yeterli korumayı sağlamayabilir. Bu tür ortamlarda çalışanların ve hassas ekipmanların korunması için çalışma riskine uygun teknik özelliklere sahip iş elbiselerinin kullanılması gerekir.
Alev almaz kıyafetler, çalışanı ısı ve alev kaynaklı risklere karşı korumaya yardımcı olurken ESD kıyafetler, insan vücudunda veya kıyafet üzerinde oluşabilen statik elektrik yükünün kontrollü biçimde dağıtılmasını destekler. Ancak bu iki kıyafet türü aynı korumayı sağlamaz. Çalışma ortamında hem ısı ve alev hem de elektrostatik risk bulunuyorsa, her iki özelliği birlikte taşıyan ve ilgili standartlara göre belgelendirilmiş ürünler tercih edilmelidir.
Alev almaz iş kıyafetleri; kısa süreli alev teması, ısı, kıvılcım ve bazı termal risklere karşı çalışanı korumak amacıyla geliştirilen özel koruyucu giysilerdir.
Bu ürünler için günlük kullanımda “yanmaz kıyafet” ifadesi kullanılsa da hiçbir tekstil ürünü her koşulda tamamen yanmaz değildir. Daha doğru ifadeler şunlardır:
ISO 11612 standardı, esnek malzemelerden üretilen ve kullanıcının vücudunu ısıya veya aleve karşı korumak üzere tasarlanan kıyafetlerin performans gerekliliklerini kapsar. Bu standardın kapsamı elleri içermez; el koruması için ayrıca uygun iş eldivenlerinin kullanılması gerekir.
Alev geciktirici iş kıyafetlerinde kullanılan kumaşlar, alevin yayılmasını sınırlandıracak ve tutuşturucu kaynak ortadan kalktığında yanmanın devam etme riskini azaltacak şekilde tasarlanır.
Bu kumaşlar genel olarak iki grupta değerlendirilir:
Alev direnci elyafın yapısından gelir. Koruyucu özellik sonradan uygulanan yüzey işlemiyle değil, kullanılan teknik elyafın karakteriyle sağlanır.
Pamuk veya pamuk karışımlı kumaşlara özel kimyasal işlemler uygulanarak alev yayılımı sınırlandırılır. Koruyucu performansın devam edebilmesi için ürünün üretici tarafından belirtilen yıkama ve bakım talimatlarına uygun kullanılması gerekir.
ISO 14116, malzemelerin ve koruyucu kıyafetlerin küçük bir alevle kısa süreli temasında yanmanın yayılma ihtimalini azaltmaya yönelik sınırlı alev yayılımı performansını ele alır. Standart ayrıca tasarım, mekanik özellikler, işaretleme ve üreticinin sağlaması gereken bilgilerle ilgili hükümler içerir.
ESD, İngilizce “Electrostatic Discharge” ifadesinin kısaltmasıdır ve elektrostatik boşalma anlamına gelir.
İnsan vücudu hareket, sürtünme ve kullanılan malzemeler nedeniyle statik elektrik yükü oluşturabilir. Bu yük, hassas elektronik bileşenlere temas edildiğinde ani şekilde boşalarak ürünlerin zarar görmesine, üretim hatalarının oluşmasına veya cihaz ömrünün kısalmasına neden olabilir.
ESD kıyafetleri, kıyafet üzerinde oluşan elektrostatik yükün kontrol edilmesine ve uygun bir ESD sistemi içerisinde güvenli şekilde dağıtılmasına yardımcı olmak amacıyla geliştirilir.
IEC 61340-5-1:2024, elektrostatik boşalmaya duyarlı elektronik ürünlerin korunduğu çalışma alanlarında uygulanacak ESD kontrol programının temel gerekliliklerini açıklar. Ancak standart, elektrikle ateşlenen patlayıcı düzenekler ile yanıcı sıvı, gaz ve toz risklerini kapsamaz.
ESD iş kıyafetlerinin kumaşında genellikle iletken veya yük dağıtıcı iplikler kullanılır. Bu iplikler kumaş içerisinde belirli aralıklarla yerleştirilerek statik yükün tek bir noktada birikmesini azaltmaya yardımcı olur.
ESD kıyafetlerin etkili çalışabilmesi için yalnızca uygun bir önlük veya tulum giymek yeterli değildir. Ürünlerin aşağıdaki unsurların bulunduğu bütüncül bir ESD kontrol sisteminin parçası olması gerekir:
IEC 61340-4-9, elektronik sektöründe kullanılan iletken veya yük dağıtıcı bileşenler içeren kıyafetlerin elektriksel direncinin değerlendirilmesine yönelik test yöntemlerini tanımlar. Buna, personel için toprağa iletim yolu sağlayan kıyafet sistemlerinin değerlendirilmesi de dahildir.
Alev almaz ve ESD kıyafetler farklı risklere karşı geliştirilir.
Bir ürünün ESD özelliğine sahip olması, otomatik olarak ısı ve aleve karşı koruyucu olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde alev geciktirici bir kıyafet de kendiliğinden ESD koruması sağlamaz. İki riskin birlikte bulunduğu ortamlarda, her iki özelliği de test edilmiş ve belgelendirilmiş ürünler kullanılmalıdır.
Alev ve yüksek ısı riski bulunan birçok sektörde özel koruyucu kıyafetlere ihtiyaç duyulur.
Başlıca kullanım alanları şunlardır:
Kaynak ve benzeri işlemlerde kullanılan koruyucu giysiler için ISO 11611:2024; kıyafet, başlık, önlük, kol koruyucu ve tozluk gibi ürünlere yönelik asgari güvenlik gereklilikleri ile test yöntemlerini tanımlar. El, yüz, göz ve ayak koruyucuları bu standardın kıyafet kapsamı dışında değerlendirilir.
ESD kıyafetler özellikle elektrostatik boşalmaya duyarlı cihaz ve bileşenlerin üretildiği veya işlendiği alanlarda kullanılır.
Başlıca kullanım alanları:
Bu alanlarda uygun ESD kıyafet kullanımı, görünmeyen elektrostatik boşalmaların hassas ürünlere zarar verme riskini azaltmaya yardımcı olur.
Hayır. Alev almaz ve antistatik özellikler farklı koruma amaçlarına sahiptir.
Alev almaz özellik, kıyafetin alev ve ısı karşısındaki davranışıyla ilgilidir. Antistatik veya ESD özelliği ise elektrostatik yük oluşumunun ve boşalmasının kontrol edilmesine yöneliktir.
Bazı çalışma alanlarında yalnızca alev koruması yeterliyken bazı alanlarda antistatik özellik de gerekebilir. Petrol, doğal gaz ve petrokimya gibi sektörlerde kıvılcım oluşturabilecek elektrostatik yüklerin kontrol edilmesi önemli olabilir. Ancak kullanılacak kıyafetin özellikleri mutlaka iş yerinin profesyonel risk değerlendirmesine göre belirlenmelidir.
Alev, ısı, kıvılcım, kaynak sıçraması, elektrik arkı, elektrostatik boşalma veya patlayıcı atmosfer gibi riskler ayrı ayrı değerlendirilmelidir.
Etikette yalnızca “alev almaz”, “antistatik” veya “ESD” yazması yeterli değildir. Ürünün hangi standarda göre test edildiği, koruma seviyesi ve kullanım amacı incelenmelidir.
Ürünün beyan edilen koruyucu özelliklerinin yetkili test ve belgelendirme kuruluşlarından alınan belgelerle desteklenmesi gerekir.
Çok dar kıyafetler hareketi sınırlandırabilir. Çok bol kıyafetler ise makinelere takılma veya açık bölgeler oluşturma riski yaratabilir.
Fermuar, çıtçıt ve diğer metal parçaların koruyucu kapak altında bulunması gerekebilir. Aksesuar tasarımı, ürünün kullanılacağı riske göre seçilmelidir.
Ceket ve pantolon arasında açıklık oluşmamalı; kol, yaka ve paça tasarımı çalışma sırasında koruyucu bütünlüğü bozmayacak şekilde olmalıdır.
Yanlış deterjan, çamaşır suyu, yumuşatıcı veya uygun olmayan yıkama sıcaklığı teknik kumaşın performansını düşürebilir.
Alev almaz ceketle birlikte standart sentetik pantolon kullanılması, koruma bütünlüğünü bozabilir. İç giyim, dış giyim, eldiven, ayakkabı ve diğer koruyucu ekipmanlar bir sistem olarak seçilmelidir.
Alev geciktirici kıyafetlerde üreticinin bakım talimatlarına kesinlikle uyulmalıdır.
Genel olarak şu noktalara dikkat edilmelidir:
Koruyucu özelliklerin kaç yıkamaya kadar devam ettiği ürünün kumaşına, işlem türüne ve sertifikasına göre değişebilir. Bu nedenle her ürün için üreticinin kullanım kılavuzu esas alınmalıdır.
ESD kıyafetin ön kısmı çalışma sırasında kapalı tutulmalıdır. Standart günlük kıyafetlerin ESD önlüğün dışına taşması, elektrostatik kontrolü olumsuz etkileyebilir.
Ayrıca;
ESD koruması yalnızca kıyafet satın almakla tamamlanmaz. Kıyafet, iş yerinin oluşturduğu ESD kontrol programının bir bileşenidir.
Koruyucu kıyafet üzerindeki etiketler, ürünün hangi risklere karşı tasarlandığını ve hangi koşullarda kullanılabileceğini gösterir.
Etikette veya ürün belgesinde şu bilgiler aranmalıdır:
Sadece ürünün görünümüne veya kumaş kalınlığına bakarak koruma seviyesi belirlenemez.
Doğru risk için doğru teknik kıyafetin kullanılması işletmelere ve çalışanlara çeşitli avantajlar sağlar:
Alev almaz ve ESD kıyafetler, farklı risklere karşı geliştirilen teknik iş elbiseleridir. Alev almaz kıyafetler ısı, alev ve kıvılcım kaynaklı risklere karşı çalışanı korumayı amaçlarken ESD kıyafetler, elektrostatik boşalmaya duyarlı elektronik ürünlerin korunmasına yardımcı olur.
Doğru ürün seçimi yapılırken yalnızca kumaşın görünümüne veya ürün açıklamasına güvenilmemeli; çalışma ortamının riskleri, uygulanması gereken standartlar, koruma seviyeleri, sertifikalar ve bakım koşulları birlikte değerlendirilmelidir.
İştex İş Elbiseleri olarak farklı sektörlerin ihtiyaçlarına uygun alev almaz, antistatik ve ESD iş kıyafeti seçenekleriyle işletmelere profesyonel çözümler sunuyoruz. Uygun model, kumaş, beden dağılımı ve kurumsal logo uygulaması için ürün seçeneklerimizi inceleyebilirsiniz.